Μιχάλη τώρα που έφυγες δε γίναμε φτωχότεροι. Ορφανέψαμε.

Ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης μίλησε την 1-12-1994

στο βιβλιοπωλείο μας με θέμα

"Ιδιωτικός πλούτος και δημόσια φτώχεια στη σύγχρονη Ελλάδα"

.
Η απώλεια του Μιχάλη Παπαγιαννάκη- στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία – είναι απ’ αυτές που δε μπορεί να ξεπεραστεί με τις συνήθεις εκφράσεις και λόγια παρηγορίας που αποδίδουν τιμή και προσπαθούν να αξιοποιήσουν δημιουργικά το αίσθημα θλίψης. Με το θάνατο του Μιχάλη Παπαγιαννάκη δε γίναμε απλά φτωχότεροι αλλά στην κυριολεξία ορφανέψαμε.
Ο Μ. Π. ήταν μια σπάνια, μοναδική τολμώ να πω προσωπικότητα που με την αγωνιστική παρουσία και τη δημοκρατική του κουλτούρα κοσμούσε όχι μόνο το χώρο της ανανεωτικής αριστεράς αλλά της πολιτικής γενικότερα. Το ήθος, η συνέπεια, η ευθύτητα του χαρακτήρα του σε συνδυασμό με την πλούσια σε γνώσεις και εμπειρίες πολιτική του σκέψη που συνεχώς ανανεωνόταν άφησε ανεξίτηλα σημάδια στο δύσβατο δρόμο της κατανόησης των προβλημάτων και της συμπόρευσης της Ελληνικής με τη σύγχρονη Ευρωπαϊκή Αριστερά και τις δυνάμεις της οικολογίας.
Ο Μ. Π. απορρίπτοντας τη λογική του ασπρόμαυρου στην εσωκομματική ιδεολογική διαπάλη και προβάλλοντας τη σύνθεση και την πολυχρωμία των απόψεων, ενώ ταυτόχρονα αναγνώριζε και σεβόταν περισσότερο απ’ όλους την πλειοψηφούσα άποψη, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο για τη δημιουργία και καταστατική κατοχύρωση των τάσεων – ένα σχήμα προχωρημένο κάποιες δεκαετίες της ελληνικής πραγματικότητας γι αυτό και ακατανόητο από τους περισσότερους.
Ο Μ.Π. δε κρύφτηκε ποτέ πίσω από σκοπιμότητες και η «αιρετική του» φωνή πάντα με τον ενθουσιασμό του μπροστάρη και την επεξεργασία του οξυδερκούς πολιτικού, ήταν το βάλσαμο στα ξύλινα λόγια των κομματικών συνεδρίων αλλά και η κολυμπήθρα της εξιλέωσης για όλους εμάς που με το καθολικό χειροκρότημα και την αποθέωση στο τέλος των ομιλιών του λες και ζητούσαμε συγγνώμη που δε βλέπαμε τόσο μπροστά όπως εκείνος , που προτιμούσαμε λύσεις πιο συντηρητικές θεωρώντας τες - τρομάρα μας – περισσότερο βιώσιμες.
Μιχάλη, έφυγες τη πιο δύσκολη περίοδο. Σε μια εποχή που τα λόγια του ποιητή Μιχάλη Κατσαρού αποκτούν όλο και πιο επίκαιρη σημασία

Μην αμελήσετε.
Πάρτε μαζί σας νερό.
Το μέλλον μας θα έχει πολύ ξηρασία.

Μιχάλη Παπαγιαννάκη, όλοι εμείς που σε γνωρίσαμε, σ’ αυτό το άγριο μέλλον που έρχεται θα σε θυμόμαστε, και τα οράματά σου, ίσως γίνουν κοινά οράματα μιας Ευρωπαϊκής πλειοψηφίας κι ενός πανευρωπαϊκού πολιτικού πολιτισμού. Με τον τρόπο μας θα παλέψουμε γι αυτό.

Μιχάλη ευγνωμονώ την τύχη που συναντηθήκαμε.

Ώρα σου καλή.

Νίκος Λαμπρόπουλος

Ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης είχε γεννηθεί στην Καλαμάτα, στις 19 Αυγούστου 1941. Σπούδασε νομικά, οικονομικές και πολιτικές επιστήμες σε Αθήνα, Μονπελιέ και Παρίσι. Εργάστηκε ως καθηγητής και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού 2, στο Ινστιτούτο Διοίκησης Επιχειρήσεων του Ορσέ και στο Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο του Μονπελιέ.
Υπήρξε επιστημονικός συνεργάτης στο Πάντειο και έχει συνεργαστεί και αρθρογραφήσει στο Βήμα, τον Οικονομικό Ταχυδρόμο, το Αντί, την Αυγή και τον Πολίτη.
Ως το 1963 ήταν μέλος της ΕΔΑ. Κατά τη στρατιωτική χούντα (1967-1973) εντάχτηκε στη Δημοκρατική Aμυνα. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της ΕΑΡ, καθώς επίσης και μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και της Εθνικής Γραμματείας της.
Εντάχθηκε στον Συνασπισμό, έγινε μέλος της Κεντρικής Πολιτικής Επιτροπής του, καθώς και της Πολιτικής Γραμματείας του.
Εξελέγη ευρωβουλευτής του ΣΥΝ στις ευρωεκλογές του 1989, του 1994 και του 1999. Στις εκλογές του 2007 εξελέγη βουλευτής στη Β' Αθηνών, τρίτος σε σταυρούς μέσα στο κόμμα του.

28-31 Μαΐου 2009 η 6η Διεθνής ; Έκθεση Βιβλίου Θεσ/νίκης , με την Γερμανία τιμώμενη χώρα και αφιέρωμα στο Ιστορικό βιβλίο

Οι φωτογραφίες είναι από την έκθεση του 2008

Διεθνής δεν γεννιέσαι, γίνεσαι.

Του Άρη Μαραγκόπουλου

Οι Διεθνείς εκθέσεις έχουν μόνον ένα ρόλο: την αγοραπωλησία τίτλων από τα ενδιαφερόμενα μέρη. Ακόμα και στην εποχή του Διαδικτύου το νόημα των εκθέσεων, παρόλο που ελαφρά διαφοροποιείται, παραμένει το ίδιο. Μέσα από την προσωπική, ζωντανή επαφή με τον ξένο ατζέντη, εκδότη, αντιπρόσωπο κ.λπ. ο επισκέπτης εκδότης προσπαθεί να «μυριστεί» το καινούργιο, να προλάβει τις μόδες, να επενδύσει στις (πάντα ανανεωμένες) σταθερές αξίες, να προκαταβάλλει χρήματα έναντι δικαιωμάτων, ώστε εν ευθέτω χρόνω να εξαργυρώσει αυτή την επένδυση και να αισθανθεί ότι προχωράει αξιοπρεπώς στη δουλειά του.Αυτό είναι το νόημα των Διεθνών εκθέσεων και κανένα άλλο. Όλα τα άλλα (η επίσκεψη κάποιου συγγραφέα φίρμα, οι θεματικές εκθέσεις τα μικρά ή μεγάλα events, οι παρουσιάσεις βιβλίων κ.λπ. κ.λπ.) αποτελούν απλώς καρυκεύματα για τον πολύ κόσμο και τον αδαή εκδότη.Αν έτσι έχουν τα πράγματα θα πρέπει να δούμε σε ποιο βαθμό η Έκθεση βιβλίου που γίνεται εδώ και κάμποσα χρόνια στη Θεσ/νίκη με βαρύ αντίτιμο για τον Έλληνα φορολογούμενο (η περίοδος χάριτος τελείωσε μαζί με τον Ζαχόπουλο και τους συν αυτώ…) έχει καταφέρει να γίνει, στην πράξη και όχι απλώς στην ονομασία, Διεθνής. Όποιος ρίξει μια προσεκτική ματιά στον κατάλογο των εκθετών φέτος αντιλαμβάνεται ότι η συμμετοχή είναι όχι φτωχή αλλά ανύπαρκτη. Φτωχή θα τη λέγαμε αν, π.χ. η Γαλλία, έστελνε μόνον τον Flammarion και τον Gallimard, αν η Αγγλία έστελνε μόνον τον Bloosmbury ή την Canongate ή έστω αν οι χώρες αυτές εκπροσωπούνταν επάξια από αντίστοιχους ατζέντηδες. Δυστυχώς τίποτε από όλα αυτά δεν συμβαίνει. Ακόμα και η Γερμανία που είναι «τιμώμενη χώρα» δεν εκπροσωπείται από τους σημαντικούς εκδοτικούς της οίκους (κι αν κάποιοι από αυτούς γράφονται στη λίστα αυτοί έρχονται ως «εικονικοί εκθέτες»)! Η διεθνής παρουσία στη Θεσ/νίκη είναι κάπως σαν την… Eurovision με λιγότερο στρας και περισσότερη φτώχεια. Ας μην απογοητευόμαστε όμως. Αυτή η έκθεση είναι προς το παρόν η καλύτερη που γίνεται στην Ελλάδα και έχει προοπτικές βελτίωσης. Αν προσελκύσουμε τους βαλκάνιους γείτονες και κάποιες ενδιαφέρουσες αγορές της Αφρικής και της Ασίας ο διεθνής χαρακτήρας θα υποχωρήσει αισθητά αλλά τουλάχιστον θα είναι δεδομένες οι απαιτήσεις. Ο Έλληνας εκδότης θα γνωρίζει ότι εδώ μπορεί να συναντηθεί με κάποιους συναδέλφους του, εξίσου τρικοσμικούς όσο και αυτός, που δεν κατάφερε να συναντήσει στις άλλες διεθνείς εκθέσεις της Φραγκφούρτης και του Λονδίνου…Από την άλλη η έκθεση θα μπορεί να γίνει μια καλή Πανελλήνια Έκθεση Βιβλίου ανοιχτή στο κοινό και πεδίο συνάντησης και συναλλαγών ανάμεσα σε βιβλιοπώλες και εκδότες. Θα μπορεί να γίνεται κάθε χρόνο σε μια μεγάλη πόλη ή εναλλάξ στην Αθήνα και στη Θεσ/νίκη (μην ξεχνάμε ότι 9/10 των εκδ. οίκων έχουν την έδρα τους στην Αθήνα). Αλλά για να γίνει αυτό χρειάζεται προηγουμένως να γίνει αντιληπτό από όλους τους εμπλεκομένους φορείς και θεσμούς ότι Διεθνής δεν γεννιέσαι, γίνεσαι. Κι η ζωή αποδεικνύει ότι βρισκόμαστε μακράν αυτού, του ανεδαφικού για την ελληνική πραγματικότητα, επαγγελματικού βιβλιοράματος.

.

Ο Άρης Μαραγκόπουλος έχει εκδώσει περισσότερα από δέκα βιβλία πεζογραφίας και κριτικής, και ισάριθμες μεταφράσεις (από τα γαλλικά και τα αγγλικά). Γράφει κριτική βιβλίου και ιδεών στoν Tύπο και στα σχετικά με τη λογοτεχνία περιοδικά. Ιδρυτικό στέλεχος των εκδόσεων «Τόπος» όπου και διευθύνει το τμήμα λογοτεχνίας.

.

Πατήστε ΕΔΩ για σχόλια από την περσινή έκθεση

Με τον ΗΓΕΜΟΝΑ του Μακιαβέλλι έκλεισε η 17η περίοδος των εκδηλώσεων. Το νέο ραντεβού τέλη Σεπτεμβρίου

Με την αφιερωμένη στο Μακιαβέλλι και το έργο του Ο ΗΓΕΜΟΝΑΣ έκλεισε η 17η περίοδος των εκδηλώσεών μας. Αυτή του 2008 -2009. Μια από τις πλέον γόνιμες και απαιτητικές η οποία εκτός όλων των άλλων σηματοδότησε και σημαντική ανανέωση του ακροατηρίου.
Παρουσιάσαμε σημαντικά βιβλία, πραγματοποιήσαμε τις δυο καθιερωμένες βραδιές με απαγγελίες ποιημάτων, μουσική και τραγούδι και ανοίξαμε δυο νέους κύκλους με τους οποίους βέβαια δε ξεμπερδέψαμε αλλά αφήνουμε ανοιχτούς λογαριασμούς για το Σεπτέμβριο. Ο ένας είναι για «τους συγγραφείς και τα βιβλία που άλλαξαν τον κόσμο» και ο άλλος αφορά τη συμμετοχή μας στο «Διεθνές έτος αστρονομίας» που γιορτάζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του 2009.

Εντός της εβδομάδας θα έχετε την ευκαιρία να διαβάσετε σε νέα ανάρτηση τα βασικά σημεία της ομιλίας του Άρη Στυλιανού επ. καθηγητή Πολιτικής Φιλοσοφίας στο ΑΠΘ.

Συζητάμε για τον ΗΓΕΜΟΝΑ του Μακιαβέλλι τη Δευτέρα 18 Μαΐου

Το βιβλιοπωλείο ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

σας προσκαλεί στην 3η εκδήλωση του κύκλου
ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΑΛΛΑΞΑΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας στο Α.Π.Θ.
ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΑΡΗΣ
παρουσιάζει το έργο του Νικολό Μακιαβέλλι :

Ο ΗΓΕΜΟΝΑΣ

τη Δευτέρα 18 Μαΐου 2009, στις 8:30 μ.μ.
στο βιβλιοπωλείο ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

(Δημάρχου Ι. Ανδρεαδάκη 49, πρώην Πεσ. Μαχητών, Λιβαδειά).

Θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό.

… η πείρα των καιρών μας δείχνει ότι μεγαλούργησαν εκείνοι οι ηγεμόνες που λίγο υπολόγισαν τη συνέπεια και με την πανουργία τύλιξαν τους ανθρώπους · και τελικά νίκησαν εκείνους που στηρίχθηκαν στη συνέπεια του λόγου τους.

… συνεπώς, ένας ηγεμόνας πρέπει να δέχεται πάντα συμβουλές, αλλά όταν το νομίζει αυτός και όχι όταν θέλουν οι άλλοι …

Νικολό Μακιαβέλλι

«Όποιος θεμελιώνει πολιτεία και της βάζει νόμους, να παίρνει προκαταβολικά για κακούς όλους τους ανθρώπους»

Ο Νικολό Μακιαβέλι 3 Μαΐου, 1469- 21 Ιουνίου 1527, ιταλός διπλωμάτης, πολιτικός στοχαστής και συγγραφέας, φτωχός απόγονος ευγενούς οικογένειας, γεννήθηκε στη Φλωρεντία και ήταν γιος του Μπερνάρντο Μακιαβέλι και της Μπαρτολομέα Νέλι. Λαμβάνοντας το αξίωμα δεύτερου καγκελαρίου της φλωρεντινής δημοκρατίας, ο Μακιαβέλι εργάστηκε ως γραμματέας της αρμόδιας επιτροπής για τη διπλωματία και τον πόλεμο. Οι αποστολές του τον έφεραν σε επαφή με αρκετές από τις ισχυρότερες πολιτικές προσωπικότητες της εποχής του στην Ευρώπη, ανάμεσα στις οποίες συγκαταλέγεται ο Πάπας και ο βασιλέας της Γαλλίας.
Φέρεται πως επηρεάστηκε σημαντικά από τις πολιτικές αντιλήψεις του Καίσαρα Βοργία στη συγγραφή του έργου του Il principe (Ο Ηγεμών), που γράφτηκε το 1513. Το συγκεκριμένο έργο επηρέασε την πολιτική σκέψη πολλών πολιτικών και στοχαστών και άσκησε σημαντική επίδραση σε πολιτικές εξελίξεις της εποχής του και μεταγενέστερων περιόδων.
Η σκέψη του δέχθηκε είτε σημαντικές επικρίσεις είτε πλήρη αποδοχή. Είναι πολλοί εκείνοι που τον θεωρούν πατέρα της σύγχρονης πολιτικής επιστήμης και επίσης αρκετοί εκείνοι που τον χαρακτηρίζουν απλά κυνικό, διεφθαρμένο και αυταρχικό.
Το έργο γράφτηκε σε περίοδο κατά την οποία ο Μακιαβέλι απολύθηκε από τα δημόσια αξιώματά του, όταν το 1512, με τη βοήθεια των Ισπανών, οι Μέδικοι ανέτρεψαν της δημοκρατία της Φλωρεντίας επανερχόμενοι στην εξουσία. Ο Μακιαβέλι υπέστη βασανιστήρια και για μικρό διάστημα φυλακίστηκε. Όταν αργότερα επέστρεψε σε ελάσσονες δημόσιες θέσεις υπό το καθεστώς των Μεδίκων χαρακτηρίστηκε ανεπιθύμητος από τους δημοκράτες που ανέτρεψαν και πάλι τους Μεδίκους το 1527. Απογοητευμένος, ως αναφέρεται, ο Μακιαβέλι πέθανε σύντομα στη Φλωρεντία από πάθηση του στομάχου

Ο Μακιαβέλι είναι πεπεισμένος ως προς την ένδεια της κλασικής φιλοσοφίας και αρνείται την αυθεντία στη φυσική τάξη, που οι Αρχαίοι σέβονταν. Δεν πιστεύει στην ύπαρξη καθολικού λόγου και, ως εκ τούτου, το μόνο που μπορούσε να κάνει ήταν να φανταστεί τους ανθρώπους χωρίς πίστη και χωρίς νόμο. Γράφει στις Διατριβές: «όποιος θεμελιώνει πολιτεία και της βάζει νόμους, να παίρνει προκαταβολικά για κακούς όλους τους ανθρώπους.» Στον Ηγεμόνα υποδεικνύεται ο ουσιώδης δεσμός ανάμεσα στην κακία και την ελευθερία. Το πρώτο μέλημα είναι να ελεγχθεί η τύχη και από εκεί και πέρα να παραχθεί έργο. Ο ηγεμόνας υπό αυτή την έννοια συγκεντρώνει την αυθεντία επί παντός και τη βούληση να εφαρμόζει στους άλλους ότι αποφασίζει. Μάλιστα ο ηγεμόνας είναι ο μόνος που μπορεί με τη στάση του να αφυπνίσει την ηθικότητα στους ανθρώπους. Εκ πείρας γνωρίζει ότι οι άνθρωποι κάνουν το καλό μόνο από ανάγκη και είναι διατεθειμένος να τους αναγκάσει να μεταβάλλουν σταδιακά την κακία σε ανιδιοτέλεια. Ο τρόπος που ο Φλωρεντινός στοχαστής βλέπει τη δράση αποτελεί, από κάθε άποψη, εγγύηση για την παλινόρθωση του λόγου, που θα πιστεύαμε ότι απειλείται, από τη στιγμή που καταργείται κάθε υπερβατική τάξη. Είναι λοιπόν προφανές ότι ο Μακιαβέλι τείνει να μετατρέψει τη θεωρία σε δράση.

Τα στοιχεία αντλήθηκαν από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια.

Ένα μαγευτικό ταξίδι στο σύμπαν

Ένα μαγευτικό ταξίδι στο σύμπαν μέσα από τις πιο σύγχρονες αντιλήψεις που επικρατούν στην επιστημονική κοινότητα με ξεναγό τον καθηγητή αστροφυσικής του ΑΠΘ Λουκά Βλάχο απολαύσαμε στην ασφυκτικά γεμάτη - και πάλι - αίθουσα του βιβλιοπωλείου.
Γοητευτικός στο λόγο του τον οποίο συνόδευσε με οπτικό υλικό ο Λ.Β. εντυπωσίασε και ενθουσίασε το ακροατήριο ξεκινώντας με τη σημαντική παρατήρηση ότι η επιστήμη αναζητά την αλήθεια μέσα από το πείραμα και την παρατήρηση κι ότι οι θεωρητικές προτάσεις, σκέψεις και υποθέσεις είναι χωρίς αξία αν δεν αποδειχθούν από τα πειράματα.
Μίλησε για τη δημιουργία του σύμπαντος και τη θεωρία της μεγάλης έκρηξης (το περίφημο Bing Bang) για την ειδική και τη γενική θεωρία της σχετικότητας και το τηλεσκόπιο του HUBBLE, για τη διαστολή του σύμπαντος και την εξέλιξή του με βάση όσα γνωρίζουμε σήμερα, για να καταλήξει πως το σίγουρο είναι ότι

• Η κοσμολογία περνά μια γόνιμη και δημιουργική περίοδο και περιμένουμε σύντομα συνταρακτικές αναταράξεις…
• Για τους αστροφυσικούς … η «κρίση» είναι υπέροχο πράγμα… γιατί γεννά το νέο..
• Η αστροφυσική περιμένει τους νέους και τις νέες γιατί το σύμπαν είναι εδώ να το ανακαλύψουν.

Η συζήτηση που ακολούθησε ήταν αντάξια της ομιλίας και η εκδήλωση έκλεισε με την υπόσχεση του βιβλιοπωλείου να γίνουν ακόμα δύο ή τρεις αντίστοιχες εκδηλώσεις αμέσως μετά το καλοκαίρι στα πλαίσια του εορτασμού του Διεθνούς έτους αστρονομίας.

Παρακολουθείστε ηλεκτρονικά την ομιλία κάνοντας κλικ ΕΔΩ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

Το βιβλιοπωλείο ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

συμμετέχει στο γιορτασμό

2009 Διεθνές έτος Αστρονομίας
400 χρόνια από την πρώτη χρήση του τηλεσκοπίου από τον Γαλιλαίο
και σας προσκαλεί στην ομιλία με θέμα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

Θα μιλήσει ο καθηγητής αστροφυσικής του τμήματος Φυσικής
στο Αριστοτέλειο Παν/μιο Θεσ/νίκης

ΛΟΥΚΑΣ ΒΛΑΧΟΣ

τη Δευτέρα 4 Μαΐου 2009, στις 8:30 μ.μ.

στο βιβλιοπωλείο ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

(Δημάρχου Ι. Ανδρεαδάκη 49, πρώην Πεσ. Μαχητών, Λιβαδειά).

Ο Γαλιλαίος δείχνει στον Δόγη της Βενετίας Λεονάρντο Ντονά το τηλεσκόπιο

ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

(Δημιουργία, δομή και εξέλιξη)

Κοσμολογία είναι η επιστήμη που μελετά το σύμπαν ως σύνολο. Χρησιμοποιώντας την επιστημονική μέθοδο, προσπαθεί να ανιχνεύσει την δημιουργία του, την σημερινή του δομή και την εξέλιξή του. Όπως όλες οι επιστήμες, η κοσμολογία δημιουργεί υποθέσεις και θεωρίες για το σύμπαν οι όποιες κάνουν συγκεκριμένες προβλέψεις για φαινόμενα που μπορούμε να τα επιβεβαιώσουμε με παρατηρήσεις. Με βάση πάντα τις παρατηρήσεις, οι θεωρίες μπορεί να απορριφτούν ή να τροποποιηθούν έτσι ώστε να ερμηνεύσουν τα δεδομένα. Σήμερα η επικρατέστερη θεωρία για τη δημιουργία και την εξέλιξη του σύμπαντος είναι η θεωρία της ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΡΗΞΗΣ. Στη διάλεξη θα παρουσιάσουμε τη θεωρία αυτή και τις παρατηρήσεις που τη στηρίζουν αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει για να ερμηνεύσει τις νεώτερες παρατηρήσεις. Τέλος θα συζητήσουμε τους περιορισμούς που θέτουν τα σύγχρονα πειράματα σε όλες τις θεωρίες για το σύμπαν αλλά και τις δικές σας ερωτήσεις και ανησυχίες σε θέματα που συνδέονται με τη σύγχρονη κοσμολογία.

Η ομιλία εντάσσεται στα πλαίσια των εορτασμών που θα γίνουν σε όλο τον κόσμο το 2009 για το ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΤΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ. Το 2009 αποτελεί ένα χρόνο σταθμό για την αστρονομία, γιατί συμπληρώνονται 400 χρόνια από την πρώτη χρήση του τηλεσκοπίου από τον Γαλιλαίο. Με αφορμή αυτήν την επέτειο η Διεθνής Αστρονομική Ένωση (IAU) και η UNESCO οργανώνουν σε όλο τον κόσμο σειρές από εκδηλώσεις για τα επιτεύγματα της σύγχρονης αστρονομίας και την προσφορά της στην ανθρωπότητα και στον πολιτισμό μας (http://www.astronomy2009.org/general/).

Ο Λουκάς Βλάχος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Λιβαδειά, είναι καθηγητής αστροφυσικής του Τμήματος Φυσικής του Α.Π.Θ (http://www.astro.auth.gr/~vlahos). Απέκτησε το πτυχίο Φυσικής από το Τμήμα Φυσικής του Α.Π.Θ. το 1972 με άριστα και συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Maryland , Η.Π.Α., όπου και απέκτησε τα πτυχία M.Sc. (1976) και Ph.D. (1979). Από το 1981 μέχρι το 1985 εργάστηκε στο Πανεπιστήμιο του Maryland και ήταν υπεύθυνος ερευνητικών προγραμμάτων που χρηματοδοτούσε η NASA. Το 1985 επέστρεψε στο Τμήμα Φυσικής του Α.Π.Θ., όπου και εργάζεται μέχρι σήμερα. Έχει δημοσιεύσει πάνω από εκατό (100) εργασίες σε διεθνή περιοδικά με κριτές και το έργο του έχει γίνει ευρέως γνωστό, όπως δείχνουν και οι περισσότερες από χίλιες τριακόσιες (1300) αναφορές που έχουν γίνει σ’ αυτό. Είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ελληνικής Αστρονομικής Εταιρίας (http://www.helas.gr/) και πολλών διεθνών οργανισμών.

Το Παγκόσμιο Έτος Αστρονομίας

Η Διεθνής Αστρονομική Ένωση ανακήρυξε το 2009 ως Παγκόσμιο Έτος Αστρονομίας με κεντρικό θέμα «Το Σύμπαν: Δικό σας να το Ανακαλύψετε»
Το Παγκόσμιο Έτος Αστρονομίας 2009 σηματοδοτεί την τετρακοσιοστή επέτειο της πρώτης αστρονομικής παρατήρησης με τηλεσκόπιο από τον Γαλιλαίο (Galileo Galilei). Σε όλη τη διάρκεια του έτους αυτού θα γίνει παγκόσμιος εορτασμός της αστρονομίας και της συμβολής της στην κοινωνία και στον πολιτισμό, με έντονη έμφαση στην εκπαίδευση, στην ενεργοποίηση του κοινού και στη συμμετοχή των νέων ανθρώπων σε δραστηριότητες που θα συμβούν σε εθνικό, διεθνές και παγκόσμιο επίπεδο. Το Παγκόσμιο Έτος Αστρονομίας 2009 έχει εγκριθεί από την UNESCO, η οποία και συνέστησε στα Ηνωμένα Έθνη την υιοθεσία της έγκρισης αυτής. H Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ εξέδωσε ψήφισμα στο τέλος του 2007 υποστηρίζοντας την πρωτοβουλία αυτή.
Το όραμα του Διεθνούς Έτους Αστρονομίας είναι να βοηθήσει τους ανθρώπους να ανακαλύψουν και πάλι τη θέση τους στο Σύμπαν μέσα από τον ουρανό, και έτσι να συμμετάσχουν με μια προσωπική αίσθηση θαυμασμού και ανακαλύψεως. Κάθε ένας θα πρέπει να συνειδητοποιήσει την επίδραση της Αστρονομίας και των άλλων βασικών επιστημών στην καθημερινή μας ζωή και να κατανοήσει το πώς η επιστημονική γνώση μπορεί να συνεισφέρει σε μια πιο ισορροπημένη και ειρηνική κοινωνία.

Το βιβλιοπωλείο μας συμμετέχει στο γιορτασμό του Παγκόσμιου Έτους Αστρονομίας 2009, διοργανώνοντας εκδήλωση με ομιλητή τον συμπολίτη μας καθηγητή αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Λουκά Βλάχο τη Δευτέρα 4 Μαΐου .

Περισσότερα στην επόμενη ανάρτηση.

ΠΑΝΟΣ ΝΙΚΟΥ: Ενας λιβαδειώτης ποιητής μαζί μας την Τετάρτη 29 Απριλίου

Πάνος Νίκου, Κίνηση Προσαρμογής, Αθήνα: Γαβριηλίδης 2008, σ. 53.

«Περίεργος και ζωντανός» - σύμφωνα με τον αυτοπροσδιορισμό του ποιητικού εγώ στο ομώνυμο ποίημα, ο Πάνος Νίκου είναι ένας ποιητής που, με αδιάλειπτη εγρήγορση, πασχίζει να γειώσει τις «ιδέες», όπως ο ίδιος συχνά αποκαλεί τις έννοιες του χρόνου, του έρωτα, του θανάτου, στην απτή πραγματικότητα: Οι ιδέες μου/ ψάχνουν μια γη να καταλήξουν / σαν χαρτιά που τα ταξιδεύει ο άνεμος. Ολιγογράφος και ώριμος ποιητικά σ’ αυτήν τη δεύτερη συλλογή του δεν επιχειρεί να παγιώσει μια ανθρωπογεωγραφία με συγκεκριμένους άξονες αναφοράς, αλλά δημιουργεί ένα πλέγμα προβληματισμών που θα μπορούσαν να στεγαστούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες-ισοτοπίες: α) θάνατος/χρόνος/έρωτας, β) φύση/ιστορία. Στην ποίηση του Νίκου η ανθρώπινη περιπέτεια δεν υποτάσσεται στο ζόφο του ντετερμινιστικά προσδιορισμένου τέλους της, αλλά υποστασιώνεται από τις εκάστοτε «κινήσεις προσαρμογής» που ορίζουν τη διαδρομή.


ΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ
Ένας ψίθυρος στις μεγάλες σιωπές.
Σημαίες στ’ ανοιχτά.
Αρχιμάστορες σμιλεύοντας πέτρες.
Γεράνια που απ’ τα χαλάσματα
κοκκινίζουν το μέλλον μας.
Ανεμώνες που σκαρφαλωμένες στα βράχια
πολιορκούν το εγώ μας.
Γυμνά κλαδιά που χορεύουν στο λευκό του χιονιού.
Συννεφιά στον ουρανό της ερήμου.
Χρωματιστά κτίρια καρφωμένα στις γκρίζες λεωφόρους.
Νερό στα πόδια των δέντρων.

ΨΑΧΝΩ
Τόσος κόσμος σήμερα στην πλατεία
κι εγώ ψάχνω να μιλήσω.
Τόσος θόρυβος
κι εγώ ψάχνω τον ήχο των λέξεων
πιο δυνατό απ’ τον ήλιο.
Δε θέλω άλλο φως.
Φαντάζομαι το βλέμμα σου.
Το βλέμμα σου θέλω.


Ο Πάνος Νίκου γεννήθηκε στη Λιβαδειά.
Σπούδασε χημικός μηχανικός. Ζει κι εργάζεται
ως σύμβουλος επιχειρήσεων στην Αθήνα.
Αυτή είναι η δεύτερη ποιητική του συλλογή.
Η πρώτη με τίτλο Τάσεις Ισορροπίας εκδόθηκε το 1994.

«Σκλάβοι της Ελευθερίας» Giuseppe Conte

Ναυτικοί ήρωες και δουλέμποροι

Του Νίκου Βατόπουλου

Ένα κράμα ναυτικής περιπέτειας και θαλασσινού μελοδράματος με φόντο τον αποικιοκρατικό κόσμο την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης, είναι το μυθιστόρημα του Ιταλού Τζουζέπε Κόντε (γεν. 1945). Αν σας αρέσουν τα κλασικά μυθιστορήματα που εξάρουν τα αποθέματα ψυχής, αφοσίωσης, αυταπάρνησης, έρωτα, σκληρότητας και στοχασμού στη φύση της ζωής και του θανάτου, το «Σκλάβοι της Ελευθερίας» («Il Terzo Ufficiale») είναι ένα βιβλίο που δύσκολα θα αφήσετε από τα χέρια σας.
Αυτό «έπαθα» κι εγώ. Άρχισα να το διαβάζω από περιέργεια, ομολογώ δεν ήξερα τον συγγραφέα αλλά κάτι με τράβηξε. Έχω αδυναμία στις θαλασσινές περιπέτειες, στις ιστορίες με αντιξοότητες και προκλήσεις, πόσω μάλλον όταν ο ιστορικός περίγυρος είναι τόσο ελκυστικός: ένα εμπορικό ιστιοφόρο σαλπάρει από τη Νάντη (που σαν το Λίβερπουλ πλούτιζε από τα σκλαβοπάζαρα), στα τέλη του 18ου αιώνα, με τελικό προορισμό τις Δυτικές Ινδίες αφού πρώτα κάνει στάση στην Αφρική, στη Γουινέα για να «φορτώσει» ανθρώπινο εμπόρευμα. Την ιστορία, που διαδραματίζεται λίγο πριν και λίγο μετά το σημαδιακό έτος «1792», αφηγείται ο Γιαν Κεργενέκ, νεαρός μούτσος τότε, που, χωρίς να γνωρίζει καν ανάγνωση και γραφή, άφησε τα λάχανα και τα χωράφια για να μπαρκάρει. Ο Γιαν αποκτά το ίνδαλμά του. Είναι ο «Τρίτος Πλοίαρχος» (ο τίτλος του βιβλίου στα ιταλικά), ο Ιταλός Φλοριάνο ντι Σανταφλόρα.
Ο Φλοριάνο έχει όλα τα στοιχεία του ηρωισμού. Είναι λιγομίλητος, σκεφτικός, ατρόμητος, με παρελθόν, διαβασμένος, καταφεύγει στα βιβλία του και δείχνει να γνωρίζει και να καταλαβαίνει πολύ περισσότερα απ’ όσα δείχνει. Με τον Γιαν αναπτύσσουν μια σχέση δασκάλου - μαθητή. Η διαφορά ηλικίας τους είναι - δεν είναι δέκα χρόνια, αλλά αυτά που τους χωρίζουν (εμπειρίες, μόρφωση, σεξ, κακουχίες) γίνονται ένας «ωκεανός» που επισφραγίζει την αφοσίωση.
Όταν, με τα πολλά, φθάνουν στη Γουινέα, ο Φλοριάνο ξεχωρίζει μια νεαρή Αφρικάνα, την παίρνει υπό την προστασία του και την ερωτεύεται. Ο παράνομος δεσμός αλλά και η περιφρόνηση προς τον νόμο του πλοίου, γίνονται η αφορμή για χιονοστιβάδα επεισοδίων, ορισμένα από αυτά με πολύ σκληρές σκηνές. Μετά την ανταρσία των «καλών» στο πλοίο, ο Φλοριάνο (που σώζεται από τους ναύτες του) ιδρύει στη Γουινέα μια ελεύθερη πόλη. Αλλά, τίποτε, δεν μπορεί να είναι προβλέψιμο και οι εξελίξεις είναι γοργές.
Αυτό το πλαίσιο, που μπορεί σε ορισμένους να θυμίζει «Κλασικά Εικονογραφημένα», έτσι απλοϊκά παρουσιασμένο, είναι η ραχοκοκαλιά ενός θαυμάσιου μυθιστορήματος, από τα ωραιότερα και τα πιο ψυχαγωγικά που έχω διαβάσει τον τελευταίον καιρό. Υπάρχουν σελίδες και σκηνές, και ψυχικές και σωματικές συγκρούσεις, μεγάλης δύναμης, ομορφιάς και ουσίας. Και ο Τζουζέπε Κόντε ξετυλίγει έναν ύμνο στην ελευθερία, χωρίς «κοιλιές» και «αδύναμα σημεία». Άξιοι οι συνειρμοί στους Νταφόε, Κόνραντ και Μέλβιλ. Οι χαρακτήρες που έπλασε ο Κόντε αντλούν από ένα τεράστιο απόθεμα κοινού θυμικού από τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο. Εξαιρετική η μετάφραση της Δήμητρας Δότση.

Εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 17/4/2009

Giuseppe Conte «Σκλάβοι της Ελευθερίας»

μετ. Δήμητρα Δότση.

Εκδόσεις Πόλις, σελ. 372

Καλό Πάσχα

(Αμφίκλεια 1960, από το φακό και το αρχείο του Δημήτρη Καλπύρη)

Πάσχα στη Ρούμελη.
Ξύλινες σούβλες και γύρισμα δίχως μηχανική υποστήριξη.

Εικόνες μιας άλλης εποχής.

Τόσο κοντινής ... αλλά ... και τόσο μακρινής.

ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ

Δείπνο Ανάστασης με την πένα του Κώστα Ακρίβου

Φωτογραφία από μια επίσκεψη του συγγραφέα στον λόφο του Γολγοθά στο μοναστήρι της Παναγίας Ξενιάς το 1967

Ένα από τα 17 διηγήματα του νέου βιβλίου του Κώστα Ακρίβου
«Τελετές ενηλικίωσης» διαλέξαμε να σας προσφέρουμε τις Πασχαλινές μέρες που έρχονται. Ένα κείμενο που δένει με μοναδικό τρόπο, τα ουσιαστικά μηνύματα των γιορτινών ημερών με εικόνες και πράξεις μιας εποχής που σιγά σιγά ξεθωριάζει, ακόμα κι από τις μνήμες μας …

Μια μπλουτζίν πασχαλιά

1988, Μεγάλη Εβδομάδα. Η άνοιξη σε όλο το μεγαλείο: νερά που από χιόνι γίνονται τρεχούμενα, καινούριες μυρωδιές της γης, φρέσκα χρώματα, βελάσματα ζώων που η μοίρα τους το ‘χει να καταλήξουν στο αίμα.
Βαδίζουν σ’ ένα δρόμο γεμάτο λάσπες. Ο άντρας με σηκωμένα τα μανίκια, ξερακιανός, μια στυφή πίκρα στο μάτι, το μπόι του ένα κεφάλι κάτω απ’ τον ήλιο. Στον ώμο έχει το αρνί – αυτός το έσφαξε, με τα ίδια του τα χέρια. Δίπλα ένα αδύνατο αγόρι’ αμίλητο κι αυτό, αγωνίζεται να τον φτάσει στο δρασκέλισμα και στο ύψος. Στα χέρια κρατάει μια νάιλον σακούλα με τη συκωταριά και τα εντόσθια. Προχωράει μα ο νους του είναι αλλού: δεν βλέπει την ώρα να συναντηθεί με τους φίλους του, να βγουν στο λόγγο για να κόψουν ξύλα που τα θέλουν να κάψουν τον «Ιούδα» το απόγευμα της Λαμπρής. Φαντάζεται τη σκηνή και χαμογελάει. Σκέφτεται τη φωτιά που θα μπουμπουνίσει τον προδότη και δεν νιώθει ούτε κούραση ούτε βάρος στα χέρια.
Έχουν φτάσει στα πρώτα σπίτια του χωριού. Ασβεστωμένα όλα, οι κήποι φίσκα στο λουλούδι. Μονάχα ένα δίπατο ξεχωρίζει. Απεριποίητο, η αυλή χορταριασμένη, τα παραθυρόφυλλα κλειστά, ξεραμένος κι ο ασβέστης στους τοίχους. Ο άντρας κόβει λίγο το βήμα και λοξοκοιτάει. Το παιδί σκύβει κι άλλο το κεφάλι. Προχωρούν ένα δυο βήματα και ύστερα κοντοστέκονται. Το βλέμμα του παιδιού συνεχίζει να μένει καρφωμένο στο χώμα’ στ’ αφτιά του έχει το πείραγμα από τα άλλα παιδιά στο σχολείο: «Ρε συ, να το μούλικο η αδερφή σου!» και με κακία τού δείχνουν ένα κορίτσι με μεγάλα και πράσινα μάτια. Μεγάλα και πράσινα σαν του…
Του πατέρα του. Μόνο τα μάτια του πατέρα του έχουν το σχήμα και το χρώμα του άγουρου αμύγδαλου. Απ’ αυτόν τα κληρονόμησε η Αγγελικούλα, δικά του είναι. Του πατέρα που, όταν πριν από χρόνια εγκαταστάθηκε στο χωριό τους η «ξένη», αυτός βρήκε απάγκιο τα σκέλη της. Όταν γεννήθηκε η μικρή, τότε ήταν που το χωριό ήρθε και βούιξε. Η μάνα του πήρε να μαραζώνει, και η μία και η άλλη γιαγιά ως και μάγια έριξαν στην ποίξα και τη δείξα. Το αγόρι άκουγε τα κλάματα, τις κατάρες, τους ολονύχτιους καβγάδες. Έτσι μεγάλωσε και με τέτοια σκοτεινιά στην καρδιά ανηφόρισε τα έντεκα χρόνια της ζωής του.
Όλα αυτά κράτησαν μέχρι πριν από ένα χρόνο. Τότε, εντελώς ξαφνικά και χωρίς να δώσει λόγο σε κανένα, ξέκοψε ο πατέρας απ’ την «ξένη». Δεν ξαναπάτησε σπίτι της ούτε ακούστηκε σχόλιο σε βάρος του. Έφευγε νωρίς για τα κτήματα, γύριζε στην ώρα του. Οι γυναίκες σάστισαν μα δεν έβγαλαν τσιμουδιά μην τυχόν και ταράξουν την ανέλπιστη τύχη. Το αγόρι δεν έλεγε κι αυτό τίποτα από φόβο μη ματιάσει τη γαλήνη του σπιτικού. Αραίωσαν και στο σχολείο τα πειράγματα. Το βράδυ στην προσευχή του τραύλιζε ευχαριστημένο: «Μπρα… Μπράβο, Θε… θε.. θεούλη…»
Το περασμένο καλοκαίρι χτύπησε την πόρτα τους μια γειτόνισσα. «Το και το» τους είπε. Και ύστερα σιγανά μα χαιρέκακα: «Όλα εδώ πληρώνονται!» Ποια; Βρήκαν οι γιατροί στο αίμα της «ξένης» κάτι κακό και δεν της έμελλε ακόμα πολύς καιρός. Το βράδυ την ώρα του φαγητού όλοι κρυφοκοίταζαν τον πατέρα να δουν πώς θα αντιδράσει’ με χαρά, όπως λίγο πολύ και οι υπόλοιποι άντρες του χωριού, ή μήπως με οργή και ταραχή;
Τίποτα. Λες και δεν είχε συμβεί το παραμικρό, τελείωσε αυτός σιωπηλός το φαγητό του και ύστερα τους καληνύχτισε - ήταν «πολύ κουρασμένος». Έτσι κύλησε ο καιρός. Αναστέναξαν όλοι στην οικογένεια’ μαύρο σύννεφο πέρασε πάνω απ’ το κεραμίδι τους και τώρα τραβούσε να ρίξει αλλού την μπόρα. Έφτασε το καλοκαίρι, το φθινόπωρο, ήρθαν οι μέρες του Χριστού, τελείωσαν κι αυτές, άρχισε να πρασινίζει ξανά ο τόπος και τώρα, στα ξαφνικά, να ο πειρασμός και η κακιά στιγμή: οι δυο τους έξω απ’ το διαολεμένο σπίτι.
Ο πατέρας πήρε σιγά σιγά ν’ απομακρύνεται, δεν ήταν καιρός για πισωγυρίσματα. Κάποια στιγμή γύρισε το κεφάλι να δει πού είναι και τι κάνει το παιδί. Ο μικρός είχε καρφωμένα τα μάτια στο σπίτι και δεν έλεγε να κουνηθεί από τη θέση του. Μα τι στο καλό συνέβαινε;
Τις επόμενες κινήσεις του γιου του ο άντρας τις είδε και τις έζησε όπως σε μεγάλο πυρετό. Δίχως άλλη κουβέντα, χωρίς να γυρίσει να τον κοιτάξει ή να ζητήσει τη γνώμη του, το αγόρι άνοιξε το βήμα, μπήκε στην ξένη αυλή, προχώρησε ανάμεσα στα αφρόντιστα παρτέρια και πήρε να ανεβαίνει βιαστικά τη σκάλα. Σταμάτησε έξω από την πόρτα. Σήκωσε το χέρι και χτύπησε. Πέρασε ένα λεπτό, δύο, ένας ολόκληρος αιώνας. Ακούστηκε η σκουριασμένη πόρτα να τρίζει και εμφανίστηκε ένα κοριτσίστικο πρόσωπο με μάτι τσάγαλο. Έμειναν βουβά τα δυο παιδιά, το ένα να κοιτάζει το άλλο. Ύστερα κάτι είπε το αγόρι και έκανε μια κίνηση σκύβοντας. Κατέβηκε τρέχοντας τις σκάλες, πήγε και στάθηκε δίπλα του λαχανιασμένο. Ο άντρας δεν γύρισε να το κοιτάξει. Συνέχισαν το δρόμο αμίλητοι.
Η μάνα τούς περίμενε στην εξώπορτα:
«Ζαφείρη, αργήσατε… Ανησύχησα…»
Πέρασαν μέσα. Πήρε τα πανωφόρια τους, φρόντισε να σκουπίσουν την υγρασία απ’ το πρόσωπο. Κάθισαν να φάνε. Είχε μαγειρέψει το αγαπημένο του φαγητό: χλωρά κουκιά με άνηθο. Το ψωμί ζεστό, έκοβαν τα χέρια, άλεθε η πείνα τους.
Το βράδυ εντόσθια να κάνουν μαγειρίτσα δεν είχαν’ δεν ρώτησε όμως να μάθει το γιατί. Μυστήρια πλάσματα οι μάνες: ξέρουν να διαβάζουν με το μέσα μάτι, να μην ξοδεύουν λόγια εκεί που δεν πρέπει. Για να νοστιμίσει το δείπνο της Ανάστασης, τσούγκρισαν δυο τρία αβγά παραπάνω, γέμισε κόκκινα τσόφλια το καλό τραπεζομάντιλο, ήπιαν κρασί, κοιμήθηκαν αγγελούδια.
Την τρίτη μέρα του Πάσχα κατέβηκαν με το αγροτικό στην πόλη. Ξάνοιγε ο καιρός και θα ‘πρεπε να προμηθευτούν υλικά για το φράχτη, σπόρους για τον μπαξέ, κλωστές και νήματα η μάνα.
Λίγο πριν το μεσημέρι βρήκε την ευκαιρία και τον τράβηξε μέσα σ’ ένα μαγαζί με ρούχα αντρικά.

Ο Ανδρέας ήταν το πρώτο αγόρι στο Γλυφονέρι που φόρεσε Levis 501, πεντάτσεπο, εφαρμοστό, με ραφές στο πλάι. Δώρο του πατέρα, το μοναδικό που πήρε ποτέ απ’ αυτόν. Επειδή είχε μπει στο δρόμο με τα ακυβέρνητα υγρά και τις ακριβές σιωπές.
Άντρας πια, τόσα χρόνια μετά, και το ‘χει φυλαγμένο. Κειμήλιο πολύτιμο.

Το βιβλίο "Τελετές ενηλικίωσης" του Κώστα Ακρίβου, με υπότιτλο Μια ζωή σε δεκαεφτά επεισόδια, πραγματεύεται το μείζον ζήτημα των πολλαπλών πλευρών ενηλικίωσης και των ανεξίτηλων ιχνών που αποτυπώνονται στην ψυχή, στον χαρακτήρα και συνεπώς στη συμπεριφορά του εφήβου αργότερα, ως ενήλικα.
Όλες οι ιστορίες διαπερνώνται, είτε από το ρίγος του παιδιού και του έφηβου μπρος στην προσδοκία της ζωής που ανοίγεται στο βάθος του χρόνου και στη συνειδητοποίηση της ροής των χυμών που αρχίζουν να αναβλύζουν μέσα στο σώμα του, είτε από την λύπη και την μελαγχολία που προκύπτει από την λειτουργία της ανάμνησης, όταν εκείνος που υπήρξε κάποτε νέος αναδιηγείται την ωραιότητα της νεότητάς του καθισμένος στο στασίδι των γηρατειών.
Εκείνος που ενώνει τις διηγήσεις είναι ο Αντρέας. Ο συγγραφέας δηλαδή χρησιμοποιεί το ίδιο όνομα για τους ήρωές του και μάλιστα, κάποιες φορές, το ίδιο πρόσωπο τον γιο του Λαυρέντη, τον Αντρέα, που όταν μεγαλώνει γίνεται γιατρός.
Στο εξαιρετικής ευαισθησίας διήγημα "Μια μπλου τζιν πασχαλιά" ο Αντρέας είναι ο πιτσιρίκος, που αποδίδει πολλαπλά δικαιοσύνη, δίνοντας αφ’ ενός άφεση στον πατέρα του για τις ηθικές του παρασπονδίες, σπάζοντας αφ’ ετέρου την κοινωνική καραντίνα στην οποία έχει θέσει το χωριό την εξώγαμη αδερφούλα του, κάνοντας μια χειρονομία αγάπης προς αυτήν.
Έτσι κι αλλιώς ο Ακρίβος σ’ όλες τις μικρές ιστορίες του δικαιολογεί τις άνομες, τις ανήθικες πράξεις των ηρώων του δημιουργώντας τα πλαίσια των δικαιολογιών τους. Βάζει τους φταίχτες να πληρώνουν και ταυτόχρονα οδηγεί τον αναγνώστη να δίνει άφεση αμαρτιών.

Απόσπασμα από κριτική του Γιώργου Χ. Θεοχάρη που θα δημοσιευτεί σε προσεχές τεύχος του περιοδικού ΔΙΑΒΑΖΩ

Ο Κώστας Ακρίβος έχει γεννηθεί το 1958 στις Γλαφυρές Βόλου και υπηρετεί ως φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Βιβλία του: Η Δοτική του Χάους (Νέα Σύνορα-Λιβάνης), Αλλοδαπή (Νέα Σύνορα-Λιβάνης), Στο κάτω κάτω της γραφής είναι ένα ψέμα (Κέδρος), Το γέλιο της έκτης μέρας (Κέδρος), Κίτρινο ρώσικο κερί (Κέδρος), Σφαίρα στο βυζί (Κέδρος), Καιρός για θαύματα (Κέδρος), Πανδαιμόνιο (Μεταίχμιο), Τελετές ενηλικίωσης (Μεταίχμιο) κ.ά.

Στο βιβλιοπωλείο μας, παρουσίασε το βιβλίο του «Πανδαιμόνιο» το Φεβρουάριο του 2008.

Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΚΑΙ Η ΑΜΕΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Όπως είχαμε υποσχεθεί σε προηγούμενο post ανεβάζουμε σήμερα μια ευρεία περίληψη του θέματος που ανέπτυξε ο Δρ. Φιλοσοφίας Οικονόμου Γιώργος (16-3-09) στα πλαίσια του κύκλου εκδηλώσεων «Συγγραφείς και βιβλία που άλλαξαν τον κόσμο» με μια ομιλία που εντυπωσίασε, ενθουσίασε και καταχειροκροτήθηκε από τους φίλους του βιβλιοπωλείου.

Η άμεση δημοκρατία, όπως την ξέρουμε ιστορικά και όπως μας παραδίδεται από την Αθηναίων Πολιτεία και τα Πολιτικά του Αριστοτέλη, δημιουργείται από τους αγώνες του δήμου κατά των ανωτέρων στρωμάτων, των ευγενών και γαιοκτημόνων. Οι αγώνες επέτρεψαν την άμεση συμμετοχή όλων των πολιτών στη λήψη των αποφάσεων, στο νομοθετικό έργο και στις άλλες μορφές εξουσίας. Άμεση συμμετοχή σημαίνει χωρίς αντιπροσώπους και κόμματα. Για πρώτη και μοναδική φορά στην ανθρώπινη ιστορία ο δήμος είναι ο ουσιαστικός κυρίαρχος της πόλεως, εξ ου και ο όρος δημοκρατία (ο δήμος κρατεί, κυριαρχεί). Η κυριαρχία και η συμμετοχή επιτυγχάνεται με δύο θεσμούς: πρώτον, την «εκκλησία του δήμου» που επιτρέπει την άμεση παρουσία όλων των πολιτών στη νομοθετική και κυβερνητική εξουσία. δεύτερον, την «κλήρωσιν», η οποία επιτρέπει την εναλλαγή στην εκτελεστική και τη δικαστική εξουσία. Η κλήρωση είναι η ειδοποιός διαφορά της δημοκρατίας ενώ οι εκλογές η ειδοποιός διαφορά της ολιγαρχίας, όπως αναγνωρίζει και ο Αριστοτέλης αλλά και οι νεότεροι φιλόσοφοι Μοντεσκιέ και Ρουσσώ.
Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται η ουσιαστική ανεξαρτησία των τεσσάρων εξουσιών (κυβερνητικής, εκτελεστικής, δικαστικής, νομοθετικής). Το σημαντικό και νευραλγικό όργανο της (άμεσης) δημοκρατίας είναι η απόδοση της δικαιοσύνης από όλους τους πολίτες και προς όλους τους πολίτες. Ουδείς εξαιρείται ούτε είναι υπεράνω υποψίας, υπεράνω του νόμου. Απαραίτητο προς τούτο στοιχείο είναι η ανεξαρτησία και η πραγματική αμεροληψία των δικαστών, ο αποκλεισμός της δυνατότητας διαφθοράς ή εξαγοράς τους. Για να εξασφαλισθεί αυτή η απαίτηση δεν υπάρχει άλλος τρόπος από τη συλλογική συμμετοχή όλων των πολιτών στην απονομή της δικαιοσύνης, είτε μέσω της εκκλησίας του δήμου είτε μέσω της κληρωτής βουλής των Πεντακοσίων είτε μέσω κληρώσεως στα πολυμελή τμήματα της Ηλιαίας.
Η άμεση εναλλαγή στην εξουσία όλων των πολιτών, και όχι των κομμάτων, αποτελεί τη βασική αρχή της δημοκρατίας, την πολιτική ελευθερία όπως την περιγράφει ο Αριστοτέλης:
«χαρακτηριστικό της ελευθερίας είναι το να άρχουν όλοι δι’ εναλλαγής». Η ούτως εννοημένη και πραγματοποιημένη ελευθερία συνιστά και εξασφαλίζει την ισότητα των πολιτών. Η πολιτική ισότητα είναι απόλυτη για όλους τους πολίτες και δεν έρχεται σε αντίφαση με την ελευθερία, όπως υποστηρίζει η ιδεολογία του φιλελευθερισμού.
Η κοινωνική ζωή στο δημοκρατικό πολίτευμα ρυθμίζεται από κανόνες γενικής ισχύος, οι οποίοι συζητούνται και νομοθετούνται άμεσα από την κοινότητα, υφίσταται δηλαδή η κυριαρχία του γραπτού νόμου και όχι των ατόμων. Δεν υπάρχουν ιεραρχίες ούτε κράτος με την σημερινή έννοια, δηλαδή ένας μηχανισμός εξουσίας χωριστός από το σώμα της κοινωνίας και εφαρμοζόμενος επί της κοινωνίας. Δεν υπάρχουν οι «ειδικοί» της πολιτικής, οι επιστήμονες του Πλάτωνα, δεν υπάρχει επιστήμη της πολιτικής αλλά διαμάχη των δοξών. Ολες οι γνώμες μετρούν εξ ίσου και η πολιτική είναι υπόθεση όλων. Εκεί που απαιτούνται ειδικές γνώσεις, πείρα και ικανότητες οι άρχοντες εκλέγονται δια χειροτονίας (στρατηγοί, ταμίαι, κ.λπ) στην εκκλησία του δήμου. Ολοι όμως ανεξαιρέτως οι άρχοντες, αιρετοί και κληρωτοί, υφίστανται διαρκή έλεγχο (δοκιμασία, εύθυνα), δίνουν λόγο και λογαριασμό για τις πράξεις τους (λόγον διδόναι) και είναι ανά πάσα στιγμή ανακλητοί, η δε θητεία τους είναι ετήσια. Δηλαδή ο έλεγχος των αρχών είναι διαρκής και ουσιαστικός, πολιτικός και ποινικός. Οι αρχαίοι ήξεραν πολύ καλά αυτό που διατύπωσε τον 19ο αιώνα ο λόρδος Άκτον: «Η εξουσία διαφθείρει, η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα».
Αποτέλεσμα αυτής της αντίληψης είναι η δημιουργία ενός ανοικτού δημοσίου χώρου, που είναι πραγματικώς δημόσιος, δεν είναι δηλαδή ιδιοκτησία κανενός, και εντός του κυκλοφορούν και συζητούνται όλες οι σημαντικές πληροφορίες και λαμβάνονται άμεσα όλες οι κύριες αποφάσεις από τον δήμο. Ενώ σήμερα δεν υπάρχει δημόσιος χώρος, τον λυμαίνονται, τα κόμματα, τα ιδιωτικά συμφέροντα και τα ΜΜΕ. Το μεγάλο πολιτικό μάθημα που μας προσφέρει η άμεση δημοκρατία είναι ότι η εξουσία δεν είναι ιδιοκτησία ουδενός προσώπου και κόμματος, δεν ανήκει σε κανέναν, αλλά ασκείται και πρέπει να ασκείται από όλους τους πολίτες
Από την πλευρά του ο Αριστοτέλης ασκεί κριτική σε όλες σχεδόν τις αρχές και τους θεσμούς της δημοκρατίας. Η κριτική αυτή είναι σε εν πολλοίς αστήρικτη και «ιδεολογική», και απηχεί τις ολιγαρχικές αιτιάσεις και επιφυλάξεις. Αυτό φαίνεται και στην προσπάθεια του Σταγειρίτη να συγκροτήσει εναλλακτική πρόταση, κατά την οποία αναμειγνύει στοιχεία από τη δημοκρατία και την ολιγαρχία. Η μείξη όμως αυτή στερεί τη δημοκρατία από βασικές αρχές της: περιορίζει τον αριθμό των πολιτών, καταργεί την κλήρωση και αφαιρεί την εξουσία από τον δήμο, δίνοντάς την στους ολίγους αιρετούς κατ’ αρετήν υπερέχοντες άνδρες.

(Για περισσότερα βλ. Γ. Ν. Οικονόμου Η άμεση δημοκρατία και η κριτική του Αριστοτέλη, Παπαζήσης, 2007 και Η αριστοτελική πολιτεία, Παπαζήσης, 2008).

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης και η ευτυχία της ακρόασής του

… Η επιστημονική αλήθεια είναι σύμβαση.
Μια πρόταση σε μια περίοδο είναι αληθής σε άλλη ψευδής.
Άρα μπαίνει το στοιχείο της ιστορικότητας, συνεπώς το στοιχείο της αλήθειας δεν είναι απόλυτο…

Ευτύχη Μπιτσάκη
σ’ ευχαριστούμε που μας τίμησες με την παρουσία σου γι άλλη μια φορά.

Ο ΕΥΤΥΧΗΣ ΜΠΙΤΣΑΚΗΣ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΜΑΣ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΑ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΥ

Η εξέλιξη των θεωριών της φυσικής

Λίγα λόγια από τον Ευτύχη Μπιτσάκη πριν την παρουσίαση του βιβλίου

Το βιβλίο αυτό αντιστοιχεί σε ένα μάθημα που δίδαξα κατά τη δεκαετία του '80 επί έξι (ή επτά;) έτη στους τεταρτοετείς φοιτητές του Φυσικού τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών. Επρόκειτο για ένα μάθημα με ασαφή τίτλο και απροσδιόριστο περιεχόμενο. Επιχείρησα τότε να διαμορφώσω μια διδασκαλία ανάλυσης των θεμελίων της Φυσικής. Ποιο είναι όμως το νόημα και η χρησιμότητα ενός τέτοιου μαθήματος και, αντίστοιχα, του σημερινού βιβλίου; Βάση της διδασκαλίας της Φυσικής είναι η ανάλυση των φυσικών θεωριών, η λύση προβλημάτων και η εξοικείωση με την πειραματική πρακτική. Εντούτοις, συνήθως οι φυσικές θεωρίες παρουσιάζονται ανιστορικά, ως δεδομένες, παγιωμένες αλήθειες, δημιουργήματα μεγαλοφυών φυσικών. Μια τέτοια ανιστορική παρουσίαση δεν διευκολύνει την προσέγγιση της επιστήμης ως πρακτικής που γίνεται στο χρόνο. Συνέπεια της μη ιστορικής προσέγγισης είναι να παρουσιάζεται συχνά η εξέλιξη της Φυσικής ως σειρά "παραδειγμάτων", μη συγκρίσιμων, όπου το επόμενο διαψεύδει το προηγούμενο. Πρώτο λοιπόν πρόβλημα, η συγκρότηση μιας επιστήμης. Ταυτόχρονα, η μελέτη της εξέλιξης των θεωριών, η οποία δεν είναι μια ομαλή, σωρευτική διαδικασία, ή, αντίστροφα, σημαδεύεται από τομείς και ρήξεις. Πώς γεννιέται, λοιπόν, και πώς εξελίσσεται μια επιστήμη; Και σε τι πραγματικότητες αντιστοιχούν οι φυσικές θεωρίες; Εδώ ανακύπτει το πρόβλημα της μελέτης των θεμελίων και αντίστοιχα το πρόβλημα της επιστημονικής αλήθειας. Η σωρευτική αντίληψη αδυνατεί να αναδείξει τη δυναμική του επιστημονικού γίγνεσθαι και συνεπώς τη σχέση αντικειμενικότητας και σχετικότητας της επιστημονικής αλήθειας. Η αντίληψη της ασυνέχειας, των τομών κ.λπ., εξάλλου, δεν συλλαμβάνει την ιστορία της επιστήμης ως διαδικασία υπέρβασης, ή γνωσιακής, επιστημικής μεταλλαγής. Η αντίληψη αυτή οδηγεί σε έναν γνωσιολογικό σχετικισμό. Έτσι, η ανάδειξη των θεμελίων εμπλέκεται σε γενικότερες ιδεολογικές διαμάχες. [...]

Το βιβλιοπωλείο ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΦΡΑΣΗ
με αφορμή την έκδοση του βιβλίου
Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΘΕΩΡΙΩΝ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ
σας προσκαλεί στην ομιλία με θέμα

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ

Θα μιλήσει

ο συγγραφέας του βιβλίου , καθηγητής φιλοσοφίας
Ευτύχης Μπιτσάκης

τη Δευτέρα 6 Απριλίου 2009, στις 8:15 μ.μ.
στο βιβλιοπωλείο ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΦΡΑΣΗ
(Δημάρχου Ι. Ανδρεαδάκη 49, πρώην Πεσ. Μαχητών, Λιβαδειά)
Θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό.

Γι άλλη μια φορά κοντά μας ο Ευτύχης Μπιτσάκης

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης στο βιβλιοπωλείο μας το 2000

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης γεννήθηκε το 1927 στο Κάδρος της Κρήτης.
Σπούδασε Χημεία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Θεωρητική Πυρηνική Φυσική στο Παρίσι, είναι Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Παρισιού και Διδάκτωρ Επικρατείας της Γαλλικής Δημοκρατίας, εργάστηκε στο πυρηνικό εργοστάσιο του College de France και στο Πυρηνικό Κέντρο του Saclay, δίδαξε για πολλά χρόνια Φυσική και Φιλοσοφία των Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού, Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών εκλέχτηκε Καθηγητής στην Έδρα της Φιλοσοφίας των Επιστημών και χρημάτισε Κοσμήτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Έχει συγγράψει περισσότερα από είκοσι βιβλία που κυκλοφορούν στις κυριότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, αρθρογραφεί σε πολλές εφημερίδες, όπως Νέα, Βήμα, Καθημερινή, Ελευθεροτυπία, κ.ά. και έχει πολλές τιμητικές διακρίσεις για το έργο του, όπως από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών, την Ένωση Ελλήνων Φυσικών, την Πόλη των Χανίων. Είναι επίσης Επίτιμος Διδάκτωρ του Πολυτεχνείου Κρήτης.
Ως μαθητής, ο Ευτύχης Μπιτσάκης πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση από τις γραμμές της ΕΠΟΝ. Στη διάρκεια του εμφυλίου καταδικάστηκε σε πολυετή φυλάκιση για πολιτική δράση. Τον Απρίλιο του 1967 βρισκόταν στο Παρίσι. Κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας πήρε ενεργό μέρος στο αντιδικτατορικό κίνημα της Δυτικής Ευρώπης, ως μέλος της Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε. και της Αντιδικτατορικής Επιτροπής του Παρισιού.
Είναι παντρεμένος με την γνωστή ζωγράφο Μαρία Κοκκίνου και γιος τους είναι ο Γιάννης Μπιτσάκης, Φυσικός, μέλος της επιστημονικής Ομάδας που μελετά τον μηχανισμό των Αντικυθήρων και είχαμε την τύχη να τον παρακολουθήσουμε στο βιβλιοπωλείο μας πριν δύο χρόνια μαζί με άλλους συναδέλφους του κατά την πρώτη πανελλαδική παρουσίαση των νέων ανακαλύψεων πάνω στον μηχανισμό.
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης έχει μιλήσει άλλες δύο φορές στο βιβλιοπωλείο μας.
Στις 21-2-2000 παρουσίασε το θέμα : Ο ΔΑΙΜΩΝ ΤΟΥ ΑΪΝΣΤΑΙΝ
και στις 8-4-2002 το βιβλίο του: ΓΟΝΙΔΙΑ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Τη Δευτέρα 6-4-2009 θα μας παρουσιάσει το νέο του βιβλίο
"Η εξέλιξη των θεωριών της Φυσικής" και θ' αναπτύξει το θέμα
ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ

Πρόβατο, πρόβατο της παγωνιάς, μικρό ποίημα, πιάσε με από το χέρι …

Ικανοποιώντας αίτημα πολλών μας φίλων παρουσιάζουμε τρία χαρακτηριστικά αποσπάσματα με ηχητική κάλυψη από την εκδήλωση του Σαββάτου 21-3-09 που συνδύασε την Παγκόσμια ημέρα ποίησης με τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Γιάννη Ρίτσου στη συνδιοργάνωση του βιβλιοπωλείου ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΦΡΑΣΗ με το ΤΡΟΦΩΝΙΟ ΩΔΕΙΟ.

 Το νέο μαντείο (1968)

 Δυο χρόνια ολάκερα δεινοπαθήσαμε απ’ τη ξηρασία,- ουτε ένα πράσινο φύλλο
ούτε πουλί ούτε ακρίδα στη Βοιωτία. "Αποταθείτε - μας ορμήνεψαν -
αποταθείτε στην Πυθία".Ψάξαμε,τη βρήκαμε κι αποταθήκαμε.
Εκείνη:
"Αποταθείτε στο μαντείο του Τροφωνίου", μας είπε.
Εμείς μήτε που ξέραμε αν ύπαρχε, και πού, τέτοιο μαντείο.
Και, το χειρότερο απ’ όλα, δε βρίσκονταν στις μέρες μας κανένας Σάων,
από φώτιση θεία οδηγημένος,
ν’ ακολουθήσει ένα κοπάδι μέλισσες,να μάθει και να συμβουλέψει
τον μυστικό κανόνα του άλυτου και του ανεξήγητου
που θα μαλάκωνε τα πράματα.
Όλοι ζητάγαν τώρα πρακτικές οδηγίες.
Δεν περίμεναν. Βιάζονταν.
Ωστόσο, μας χρειαζότανε, το δίχως άλλο, ένα νέο μαντείο του Τροφωνίου, κ' έτσι,
μ’ εράνους, με τρεχάματα και λόγους, το σκαρώσαμε στα πρόχειρα.

Από τη συλλογή ΕΠΑΝΑΛΗΨΕΙΣ
Απαγγέλει ο Κώστας Καναβούρης

ritsos 2.mp3

Γιέ μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου, καρδούλα της καρδιάς μου, πουλάκι της φτωχιάς αυλής, άνθέ της ερημιάς μου, πώς κλείσαν τα ματάκια σου και δε θωρείς που κλαίω και δε σαλεύεις, δε γρικάς τα που πικρά σου λέω; Γιόκα μου, εσύ που γιάτρευες κάθε παράπονό μου, Που μάντευες τί πέρναγα κάτου απ᾿ το τσίνορό μου, τώρα δε με παρηγοράς και δε μου βγάζεις άχνα και δε μαντεύεις τις πληγές που τρώνε μου τα σπλάχνα; Πουλί μου, εσύ που μου ‘φερνες νεράκι στην παλάμη πώς δε θωρείς που δέρνουμαι και τρέμω σαν καλάμι; Στη στράτα εδώ καταμεσίς τ᾿ άσπρα μαλλιά μου λύνω και σου σκεπάζω της μορφής το μαραμένο κρίνο. Φιλώ το παγωμένο σου χειλάκι που σωπαίνει κι είναι σα να μου θύμωσε και σφαλιγμένο μένει. Δε μου μιλείς κι ἡ δόλια εγώ τον κόρφο δες, ανοίγω και στα βυζιά που βύζαξες τα νύχια, γιέ μου μπήγω. Απόσπασμα από τον «Επιτάφιο» σε απαγγελία της Βασιλικής Κατσικογιάννη

Get this widget Track details eSnips Social DNA

Και να αδελφέ μου, που μάθαμε να κουβεντιάζουμε, ήσυχα-ήσυχα κι απλά. Καταλαβαινόμαστε τώρα δε χρειάζονται περισσότερα. Κι αύριο λέω θα γίνουμε ακόμα πιο απλοί, θα βρούμε αυτά τα λόγια, που παίρνουν το ίδιο βάρος, σ’ όλες τις καρδιές, σ’ όλα τα χείλη, έτσι να λέμε πια τα σύκα: σύκα, και τη σκάφη: σκάφη, κι έτσι που να χαμογελάνε οι άλλοι και να λένε: «τέτοια ποιήματα, σου φτιάχνουμε εκατό την ώρα». Αυτό θέλουμε και εμείς. Γιατί εμείς ,δεν τραγουδάμε για να ξεχωρίσουμε, αδελφέ μου απ’ τον κόσμο. Εμείς τραγουδάμε, για να σμίξουμε τον κόσμο. Διαβάζει ο Γιώργος Αγραφιώτης τραγουδά η Άννα Μουζάκη στο πιάνο ο Άρης Γραικούσης

... κ’ είταν πολλά τσιγάρα πεσμένα στο πάτωμα ...

... Αξίζει να δούμε ψήγματα της ποιητικής του Γ. Ρίτσου που είναι παράγωγα της πολιτικής του εγρήγορσης και διαίσθησης αλλά και της πρόβλεψης, σ’ ό,τι αφορά στις διεργασίες που συντελούνταν, συν τω χρόνω, στους κόλπους της αριστεράς και της κοινωνίας.
Τα ποιήματα που θα ακούσουμε χαρακτηρίζουν και το επίπεδο αυτογνωσίας του ποιητή για τη θέση του ως δημιουργού μέσα στο λαϊκό κίνημα καθώς και για την επίγνωση που είχε ως προς την σαθρότητα των υλικών με τα οποία κατασκευάζονταν τα ευκαιριακά βάθρα των σκοπιμοτήτων, προκειμένου να τον ανεβάζουν, με τη θέλησή του, αναγορεύοντάς τον ως «ποιητή του λαού» και τα παρόμοια.
Ο Ρίτσος ήξερε και ό,τι ήξερε το έγραφε.
Όπως επισημαίνει η Λίζυ Τσιριμώκου στην πολύ χρήσιμη εισαγωγή της στον φρεσκοτυπωμένο τόμο (Τροχιές σε διασταύρωση, εκδόσεις Άγρα) της επιστολικής επικοινωνίας του ποιητή με την Καίτη Δρόσου και τον Άρη Αλεξάνδρου: «… σωρεία μαρτυριών επιβεβαιώνει ότι ο Ρίτσος, παρά το γεγονός ότι λειτούργησε ενσυνείδητα ως βάρδος της Αριστεράς, δεν άφησε το άκαμπτο και σοβαροφανές προσωπείο της στράτευσης να καταργήσει τα ατομικά του χαρακτηριστικά […]. Υπενθυμίζουμε ότι ο «Αρίοστος ο Προσεχτικός», που πολύ σκανδάλισε στη δεκαετία του 1980 (όταν εκδόθηκε) με την «ανίερη» γλώσσα και λογική του όσους θεωρούσαν την ποίηση ανάπτυξη μιας προκήρυξης, γράφεται ήδη από το Φθινόπωρο του 1942 […] (εξ’ άλλου) η κριτική (και αυτοκριτική) στάση του Ρίτσου, όπως εμφανίζεται σταδιακά στην πλούσια ποιητική του παραγωγή, στο μέτρο που ακόμη μας αποκαλύπτει κρυφές πτυχές, εκπλήσσει με τη δύναμη της αυτογνωσίας που εκπέμπει, και την (κατά)πίεση που συσσώρευε».
Ας μη ξεχνάμε πως το 1978 –για παράδειγμα- στην ποιητική σύνθεση «Το τερατώδες αριστούργημα» γράφει:

[…]
ύστερα βλέπεις φοβόμουνα αυτή τη ρυθμική αλληλουχία
έπρεπε διαρκώς ν’ αλλάζω θέση για νάμαι πάντα παρών
συμφωνώντας με τις ιστορικές αλλαγές ανανεώνοντας τα είδη της κουζίνας

συμβαδίζοντας με τη μόδα των πανωφοριών
κρατώντας φυσικά κ’ εκείνο το βαρύ κασκόλ απ’ τ’ αλεξίπτωτο του ρώσου αεροπόρου στο χιονισμένο οροπέδιο απ’ τα χρόνια της κατοχής
και εκείνη τη δαχτυλογραφημένη απόφαση της παράνομης κομματικής συνεδρίασης όπου με αδελφική φροντίδα διατύπωναν το παράπονο οι σύντροφοι
ότι τα νέα ποιήματά μου διανθίζονται από κάποιες τάσεις μεταφυσικής
κ’ εγώ απαντούσα με πολύ μεταφυσικότερα ποιήματα ενός πολύ
βαθύτερου ρεαλισμού περίπου σαν εκείνον του Ζντάνωφ αλλά μαζί και με τις καταδικασμένες γάτες της Αχμάτοβα
θαρρώ είταν μαύρες καθόνταν πεινασμένες πίσω απ’ τα τζάμια
και κοιτούσαν τα παγωμένα νερά του Νιέβα ή του Μόσκβα δεν
καλοθυμάμαι
με δυο μάτια πλατιά σαν δυο παγωμένους αιώνες
[…]

κ’ ύστερα με τις διαδοχικές απελευθερώσεις με τα καινούργια συρματοπλέγματα
με τα καινούργια Συνέδρια με τα καινούργια αδιάβροχα
με τη διάσταση του Χρουστσώφ και του Μάο
κι αργότερα με την καινούργια διάσπαση της αριστεράς
ψάχνοντας απ’ την άλλη μεριά να βρούμε τον κόσμο
κ’ έπρεπε βέβαια μες στην έρευνά μας να περιληφθούν κ’ οι νεκροί μας
ν’ ακουστεί και η αδέκαστη γνώμη τους
γιατί αυτοί ακριβώς μας θυμίζαν βαθύτερα τα γεγονότα και το
χρέος μας
γιατί αυτοί ακριβώς όντας νεκροί
είταν οι μόνοι ανιδιοτελείς οι μόνοι αμνησίκακοι
δε διεκδικούσαν αξιώματα τίτλους διαμερίσματα παράσημα
ούτε καν ένα μνημείο από πλιθιά και μια γλάστρα γεράνια

αυτοί είχανε το κόκκινο άστρο της πληγής τους στο στήθος τους
ήξεραν πρακτική αριθμητική κ’ ελατοντούφεκο
είχαν σταυρωτά τα κορδόνια τους
μιλούσαν ήσυχα

κ’ έπρεπε πια κ’ εμείς να καταλήξουμε σ’ ένα συμπέρασμα σ’ ένα
μεγάλο κόκκινο πουλί σ’ ένα μεγάλο σφυροδρέπανο
κι άλλοι είταν κουρασμένοι και δύσθυμοι
κι άλλοι πηδούσαν σαν κουτσά σπουργίτια τις λακκούβες το νερό
στο λασπωμένο προάστιο
κι άλλοι είχαν αποκτήσει μερσεντές και διπλό ρετιρέ και κοίταζαν
αφ’ υψηλού τα λεωφορεία και τους πεζούς και τις τρύπιες
σημαίες
κι άλλοι κοιμόνταν με τα ρούχα και με τα παπούτσια έτοιμοι πάντα
για την παρανομία

κι άλλοι τα βλέπαν όλα τούτα σα σημάδια οριστικής αποτυχίας
κι άλλοι σημάδια ζωτικότητας του κινήματος
κι άλλοι σε καφενεία ή σε πολυτελή σαλόνια τόχαν ρίξει στην
αιώνια σφαλματολογία
κι άλλοι σταματημένοι 30 τόσα χρόνια πίσω όλο ψειρίζαν τις φανέλες τους θαρρώντας πως διορθώνουνε την ιστορία και πως
σκάβουν το μέλλον
κι άλλοι σχολίαζαν άπρακτοι καπνίζοντας τις ιδέες σαν τσιγάρα
κ’ είταν πολλά τσιγάρα πεσμένα στο πάτωμα
και τα πατούσανε με ωραία λουστραρισμένα παπούτσια
κι άλλο δεν είχαν τσιγάρο να βουλώσουν την πίκρα τους
κ’ η κοινωνιολογία είχε γίνει ζήτημα αποχρώσεων
κ’ η φιλοσοφία ζήτημα γκρίζων φτερών
[…]

Ας μη μας διαφεύγει –ξανατονίζω- πως αυτοί οι στίχοι εκδίδονται το 1978.

Η παραπάνω δημοσίευση αποτελεί τμήμα από τον πρόλογο του Γιώργου Θεοχάρη στην εκδήλωση του βιβλιοπωλείου για τον Γιάννη Ρίτσο (21-3-09).

… Και το όνομά του σύντομο κι ευκολοπρόφερτο: ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ

"…Την πρώτη και την τελευταία σου λέξη
την είπαν ο Έρωτας και η επανάσταση.
Όλη σου τη σιωπή την είπε η ποίηση..."

Μεγαλειώδης η γιορτή της ποίησης – η αφιερωμένη στον ποιητή της Ρωμιοσύνης Γιάννη Ρίτσο – το βράδυ του Σαββάτου στο ασφυκτικά γεμάτο βιβλιοπωλείο. Η προσέλευση των φίλων της ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ και του ΤΡΟΦΩΝΙΟΥ ΩΔΕΙΟΥ ξεπέρασε κάθε προσδοκία και δεκάδες άτυχοι δε χώρεσαν και στερήθηκαν μιας μοναδικής απόλαυσης.
Οι συντελεστές της εκδήλωσης αποζημίωσαν με το παραπάνω το κοινό δίνοντας το στίγμα της πολυδιάστατης ποίησης του Γιάννη Ρίτσου.
Ο ποιητής Γιώργος Θεοχάρης ξεκίνησε διαβάζοντας από τη συλλογή «Ποιήματα ΙΔ» με εύστοχες παρατηρήσεις για το χρόνο γραφής τους και την κριτική του Ρίτσου μέσω των στίχων του, της πολιτικής κατάστασης της εποχής και όσων έβλεπε πως έρχονται.
Ακολούθησε η μεστή και γοητευτική αναφορά στη ζωή και το έργο του Γ. Ρίτσου από τον ποιητή Κώστα Καναβούρη, για να πάρουν τη σκυτάλη με συγκλονιστικές απαγγελίες ποιημάτων ο Γιώργος Αγραφιώτης (ηθοποιός του Δημοτικού Θεάτρου Λιβαδειάς) και η Βάσω Κατσικογιάννη (φιλόλογος του 1ου Λυκείου Λιβαδειάς) από τη συλλογή «Αργά, πολύ αργά μέσα στη νύχτα» η οποία εκδόθηκε αμέσως μετά το θάνατό του και είναι η ύστατη χειρονομία του. Ο ποιητής απογοητευμένος από τη διάψευση των προσδοκιών του, κοιτάζει κατάματα το θάνατο μεταγγίζοντας και τις τελευταίες στιγμές του στο λόγο.
Η συνέχεια ήταν αφιερωμένη στα μελοποιημένα έργα ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ, ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ και ΚΑΠΝΙΣΜΕΝΟ ΤΣΟΥΚΑΛΙ από τους συνθέτες Μίκη Θεοδωράκη και Χρήστο Λεοντή μ’ ένα πραγματικό ρεσιτάλ από τη μεσόφωνο

Άννα Μουζάκη και τον πιανίστα Άρη Γραικούση, οι οποίοι απογείωσαν την εκδήλωση.
Η αποθέωση όλων των πρωταγωνιστών έκλεισε με τον καλύτερο τρόπο τη βραδιά ποίησης και απέδειξε ότι ο Γιάννης Ρίτσος εκατό χρόνια μετά τη γέννησή του φαίνεται να συγκινεί ακόμα και να εμπνέει τις παλιές αλλά και τις νεότερες γενιές.

Φιλήδονο φεγγάρι, μη μου αλλάζεις τα λόγια

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ (1909-1990)

Ο Γιάννης Ρίτσος γεννήθηκε το 1909 στη Μονεμβασιά Λακωνίας, γιος του μεγαλοκτηματία Ελευθέριου Ρίτσου και της Ελευθερίας το γένος Βουζουναρά. Είχε τρία αδέρφια. Το 1918 εγγράφεται στο Σχολαρχείο της Μονεμβασιάς και το 1921 στο Γυμνάσιο του Γυθείου. Είχε ήδη χάσει τον αδελφό του Μίμη ενώ η μητέρα του πέθανε το Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς. Το 1924 δημοσίευσε τα πρώτα του ποιήματα στη «Διάπλαση των Παίδων» με το ψευδώνυμο Ιδανικόν Όραμα. Το 1925 ολοκλήρωσε και τις γυμνασιακές του σπουδές στο Γύθειο και έφυγε με την αδερφή του Λούλα για την Αθήνα. Είχε προηγηθεί η οικονομική καταστροφή του πατέρα του και έτσι ο Ρίτσος εργάστηκε στην Αθήνα, αρχικά ως δακτυλογράφος και στη συνέχεια ως αντιγραφέας στην Εθνική Τράπεζα. Το 1926 αρρώστησε από φυματίωση και επέστρεψε στη Μονεμβασιά ως το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου, οπότε γράφτηκε στη Νομική Σχολή της Αθήνας, χωρίς να θελήσει όμως ποτέ να φοιτήσει. Υπήρξε βοηθός βιβλιοθηκάριου και γραφέας στο Δικηγορικό Σύλλογο της Αθήνας. Το Γενάρη του 1927 νοσηλεύτηκε στην κλινική Παπαδημητρίου και λίγο αργότερα μπήκε στο σανατόριο Σωτηρία, όπου έμεινε τελικά για τρία χρόνια. Στη Σωτηρία ο Ρίτσος γνωρίστηκε με τη Μαρία Πολυδούρη και με μαρξιστές και διανοούμενους της εποχής του, ενώ παράλληλα έγραψε πολλά ποιήματα μερικά από τα οποία δημοσιεύτηκαν στο φιλολογικό παράρτημα της «Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαιδείας». Από το φθινόπωρο του 1930 και για ένα χρόνο έζησε στα Χανιά, αρχικά στο άσυλο φυματικών της Καψαλώνας και μετά από προσωπική του καταγγελία των άθλιων συνθηκών ζωής που επικρατούσαν εκεί σε τοπική εφημερίδα, μεταφέρθηκε μαζί με όλους τους τρόφιμους στο σανατόριο Άγιος Ιωάννης. Τον Οκτώβρη του 1931 επέστρεψε στην Αθήνα και ανέλαβε τη διεύθυνση του καλλιτεχνικού τμήματος της Εργατικής Λέσχης όπου σκηνοθετούσε και συμμετείχε σε παραστάσεις. Η υγεία του βελτιώθηκε σταδιακά, το ίδιο και τα οικονομικά του με τη βοήθεια της αδερφής του Λούλας, που είχε στο μεταξύ παντρευτεί και φύγει για την Αμερική. Τον επόμενο χρόνο ο πατέρας του μπήκε στο Ψυχιατρείο στο Δαφνί (όπου πέθανε το 1938) • πέντε χρόνια αργότερα τον ακολούθησε η Λούλα, που βγήκε το 1939. Το 1933 συνεργάστηκε με το περιοδικό της Αριστεράς «Πρωτοπόροι» και δούλεψε στο εμπορικό θέατρο για τέσσερα χρόνια (θίασοι Ζωζώς Νταλμάς, Ριτσιάρδη, Μακέδου). Συνεργάζεται με την εφημερίδα Ριζοσπάστης το 1934-35 δημοσιεύοντας ποιήματα με το ψευδώνυμο Ι. Σοστίρ. Το 1934 κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Γκοβάστη η πρώτη του ποιητική συλλογή «Τρακτέρ». Την ίδια χρονιά προσλήφθηκε ως επιμελητής εκδόσεων του οίκου Γκοβόστη και οργανώθηκε στο Κ.Κ.Ε.. Το 1937 νοσηλεύτηκε στο σανατόριο της Πάρνηθας. Τον επόμενο χρόνο προσλήφθηκε στο Βασιλικό Θέατρο και το 1940 στη Λυρική Σκηνή. Κατά τη διάρκεια του ελληνογερμανικού πολέμου και της κατοχής ο Ρίτσος έζησε κατάκοιτος, παρόλα αυτά συμμετείχε στη δραστηριότητα του μορφωτικού τμήματος του ΕΑΜ και αρνήθηκε να δεχτεί χρήματα από έρανο όταν κινδύνεψε η ζωή του από τις κακουχίες. Στη διάρκεια των Δεκεμβριανών επισκεπτόταν συχνά την Καισαριανή. Τον Ιανουάριο του 1945 συναντήθηκε με τον Άρη Βελουχιώτη στα Τρίκαλα και συνεργάστηκε με το Λαϊκό Θέατρο Μακεδονίας. Το 1948 εξορίστηκε λόγω της αριστερής δράσης του στο Κοντοπούλι της Λήμνου, τον επόμενο χρόνο στη Μακρόνησο, το 1950-1951 στον Άη Στράτη. Το 1952 επέστρεψε στην Αθήνα και προσχώρησε στην ΕΔΑ. Το 1954 παντρεύτηκε την παιδίατρο Φαλίτσα Γεωργιάδου από τη Σάμο, με την οποία απέκτησε μια κόρη την Έρη. Το 1956 ταξίδεψε στη Σοβιετική Ένωση ως μέλος αντιπροσωπείας διανοουμένων και δημοσιογράφων και το 1959 επισκέφτηκε τη Ρουμανία. Το 1962 επισκέφτηκε ξανά τη Ρουμανία όπου συναντήθηκε με το Ναζίμ Χικμέτ και κατόπιν πήγε στην Τσεχοσλοβακία, όπου ολοκλήρωσε την Ανθολογία Τσέχων και Σλοβάκων ποιητών, την Ουγγαρία και τη Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία. Το 1964 συμμετείχε στις βουλευτικές εκλογές με την ΕΔΑ Μετά το πραξικόπημα των συναταγματαρχών το 1967 εξορίστηκε ξανά, αυτή τη φορά στη Γυάρο και τη Λέρο, το 1968 στη Σάμο, όπου τέθηκε υπό κατ’ οίκον περιορισμό στο σπίτι της γυναίκας του για λόγους υγείας. Το 1970 επέστρεψε στην Αθήνα, μετά όμως από άρνησή του να συμβιβαστεί με το καθεστώς του Παπαδόπουλου εξορίστηκε εκ νέου στη Σάμο ως το τέλος του χρόνου που μπήκε για εγχείρηση στη Γενική Κλινική Αθηνών. Το 1973 συμμετείχε στα γεγονότα του Πολυτεχνείου. Μετά την πτώση της δικτατορίας και τη μεταπολίτευση έζησε κυρίως στην Αθήνα και τιμήθηκε για το έργο του από την Ελλάδα και άλλες χώρες του κόσμου. Ενδεικτικά αναφέρουμε εδώ πως ο Γιάννης Ρίτσος τιμήθηκε με το Μέγα Διεθνές Βραβείο Ποίησης της Biennale του Knokk - le - zout στο Βέλγιο (1972), το Διεθνές Βραβείο Δημητρώφ στη Σόφια (1975), το Μέγα Γαλλικό Βραβείο Ποίησης Alfred de Vigny, το βραβείο Λένιν (1977), το Διεθνές Βραβείο του Παγκοσμίου Συμβουλίου Ειρήνης (1979), το βραβείο Ποιητή Διεθνούς Ειρήνης του ΟΗΕ, το Χρυσό Μετάλλιο του Δήμου Αθηναίων (1987), το Μετάλλιο Ειρήνης Γρηγόρη Λαμπράκη (1989), τον Μεγάλο Αστέρα της Φιλίας των Λαών (Γ.Λ.Δ.), το μετάλλιο Ζολιό - Κιουρί (1990). Το 1986 προτάθηκε για το βραβείο Νόμπελ. Υπήρξε μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών (1937) και της Ακαδημίας Λογοτεχνών και Επιστημών Mainz της Ο.Δ.Γ, και ανακηρύχτηκε επίτιμος διδάκτωρ των Πανεπιστημίων Θεσσαλονίκης (1975), Μπίρμιγχαμ (1978), Karl Marx της Λειψίας (1984), της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Αθήνας (1987). Πέθανε το Νοέμβρη του 1990 και η σορός του ενταφιάστηκε στη γενέτειρά του.

Θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ποίησης του Γιάννη Ρίτσου στάθηκε η στράτευσή της στην υπηρεσία του ανθρωπισμού, της αγάπης και της ελληνικότητας. Κατά τη διάρκεια της εξηντάχρονης πνευματικής πορείας του ο Ρίτσος πέρασε γρήγορα από το χώρο του νεορομαντισμού-νεοσυμβολισμού του μεσοπολέμου στην πολιτικά στρατευμένη υπέρ του κομμουνισμού τέχνη, στα πλαίσια της οποίας διαμόρφωσε μια γνήσια λυρική γραφή και πρόβαλε την κοσμοθεωρία του, παραμένοντας σ’ όλη τη ζωή του ένας εξαιρετικά ευαίσθητος δέκτης των συνεπειών των πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων τόσο στην Ελλάδα, όσο και σ’ όλο τον κόσμο.

Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών